Spotykamy dziś w murach naszej uczelni człowieka, który swą postawą i działalnością najlepiej uosabia motto Uniwersytetu Łódzkiego: Veritas et Libertas (Prawda i Wolność). Tym goręcej witamy Andrzeja Poczobuta na naszej uczelni
– mówił rektor UŁ prof. dr hab. Rafał Matera otwierając spotkanie.
Gościowi towarzyszyli przedstawiciele Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” i dr Barbara Jundo-Kaliszewska z Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ, inicjatorka zaproszenia Andrzeja Poczobuta na Uniwersytet Łódzki.
Historia jako suma doświadczeń państw i narodów, wolność i prawda – to najważniejsze obszary i pojęcia, które podczas swego wykładu Andrzej Poczobut poddał wielopiętrowej refleksji. Refleksji tym wartościowszej, że bazującej na jego doświadczeniach dziennikarskich, gruntownej znajomości historii i współczesnych realiów życia społeczeństw na obszarach postsowieckich oraz na osobistych dramatycznych doświadczeniach represji politycznych, jakim został poddany przez reżim białoruski: oskarżenia, procesu, więzienia i osadzenia na 5 lat w kolonii karnej.
Charakteryzując człowieka sowieckiego żyjącego na obszarze dawnego Związku Radzieckiego Poczobut stwierdził, że to nie narodowość, ale raczej model przetrwania, który potrafi się bardzo skutecznie reprodukować, więc ludzie w Rosji i na Białorusi, urodzeni już po rozpadzie Związku Radzieckiego, tęsknią za tamtym systemem.
W swej analizie Poczobut unaocznił też, jak reżimy autorytarne podporządkowują sobie media, debatę publiczną i pamięć historyczną oraz samo pojęcie prawdy i system prawa; w jaki sposób w państwach autorytarnych fakty są wypierane przez narracje politycznie użyteczne dla sprawujących władzę, a prawo – zamiast chronić obywatela – staje się narzędziem represji wobec tych, którzy te narracje kwestionują.
Na przykładzie współczesnej Białorusi Andrzej Poczobut pokazał postprawdę jako sposób sprawowania władzy: państwo dąży do ustanowienia własnej wersji rzeczywistości – wskazuje, które interpretacje faktów i historii są dopuszczalne, a które mogą zostać uznane za wrogie, ekstremistyczne lub antypaństwowe. Szczególne znaczenie ma tu pamięć o II wojnie światowej, poddana uproszczeniom i podporządkowana bieżącym potrzebom politycznym rządzących według modelu stosowanego w putinowskiej Rosji: kultu zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej, idealizacji dokonań Związku Radzieckiego, dezawuowania i marginalizowania zbrodni systemu komunistycznego.
Przypomniał, że Łukaszenka po objęciu władzy jedną z pierwszych decyzji zarządził wymianę podręczników do historii.
– Bo historia to nie tylko przeszłość, ale także suma doświadczeń narodu. Ludzie odnajdują się w owym ciągu wydarzeń i tym samym jest to ważne dla ich przyszłości – mówił.
Andrzej Poczobut przypomniał też o tzw. zachodniorusizmie panującym na Białorusi. Według tej XIX-wiecznej ideologii, Białorusini nie są odrębnym narodem, ale jedną z trzech gałęzi jednego wielkiego narodu. Dwie pozostałe to Ukraińcy i Rosjanie. W takiej sytuacji, każdy głos w Polsce o niepodległej Białorusi z punktu widzenia tamtejszego reżimu jest próbą odrąbania jednej ze wspomnianych gałęzi.
Wszystko to sprawia, że dziś Białoruś geograficznie jest w Europie, ale – jak stwierdził Poczobut – pod względem mentalnym Azja zaczyna się na Bugu, na granicy polsko-białoruskiej.
Prawda i wolność to wartości, które mają szczególne znaczenie dla społeczności akademickiej️ Uniwersytetu Łódzkiego. Jesteśmy zaszczyceni, że mogliśmy gościć Andrzej Poczobuta na Uniwersytecie Łódzkim. Jego odwaga, niezłomność i konsekwencja w obronie prawdy są wyjątkowym świadectwem wartości, które także wyznajemy.
To także odpowiedzialność uniwersytetu: nie upraszczać na siłę. Uczyć krytycznego myślenia, sprawdzania, (...) konfrontowania różnych perspektyw. Tworzyć przestrzeń do sporu, ale sporu opartego na faktach i odpowiedzialności za słowo.
W pełnej auli były też młode osoby z Białorusi, które pytały, czy mogą usiąść tam, gdzie nie będą fotografowane. Bały się. To bardzo konkretnie pokazuje, że rozmowa o wolności, demokracji i prawach człowieka nie jest akademicką abstrakcją.
Podczas zapowiedzi naszego gościa padły słowa, że Andrzej Poczobut swoją postawą reprezentuje to, co nasza uczelnia ma w swoim motto: Veritas et Libertas – Prawda i Wolność. Trudno o lepszy kontekst dla tej rozmowy. Powtórzę tu, w skrócie, pierwsze pytanie, które padło, tj. jak opowiedzieć młodym ludziom z Europy, z Polski dlaczego wolność jest tak ważną wartością? No właśnie, jak wytłumaczyć to ludziom urodzonym w wolnym świecie?
– napisała po spotkaniu na swoim Facebookowym profilu Anna Rolczak, wicekanclerz UŁ.
Pełna fotorelacja ze spotkania
Materiały: dr Barbara Jundo-Kaliszewska (WSMiP UŁ), Biuro Prasowe UŁ
Redakcja: Biuro Prasowe UŁ
Zdjęcia: Bartosz Burski, Eryk Woźniak, Maciej Andrzejewski (CKM i Filo UniLodz)
