Wystawy, festiwale, koncerty, kino plenerowe, spotkania autorskie, wydarzenia edukacyjne oraz rozmowy poświęcone ważnym współczesnym zagadnieniom sprawiły, że zabytkowa rezydencja i otaczający ją park tętniły życiem przez cały rok. Rezydencję przemysłowców odwiedzały nie tylko osoby studiujące i pracujące na Uniwersytecie Łódzkim, lecz także mieszkańcy Łodzi oraz goście spoza miasta. Dzięki różnorodnym inicjatywom obiekt był przestrzenią dialogu, inspirujących spotkań i wymiany doświadczeń, łączącą środowisko akademickie i artystyczne z lokalną społecznością.
Przypominamy najważniejsze wydarzenia i przedsięwzięcia, dzięki którym w roku akademickim 2025/2026 pałac zajmował ważne miejsce na kulturalnej i naukowej mapie Łodzi.
Historia dostępna dla wszystkich
Utworzone półtora roku temu Centrum Organizacji Wydarzeń Kulturalnych i Konferencji UŁ inicjuje i realizuje przedsięwzięcia kulturalne, wspiera organizację konferencji oraz dba o to, by obiekty Uniwersytetu Łódzkiego służyły społeczności akademickiej, mieszkańcom miasta i partnerom uczelni.
Jednym z najważniejszych założeń działalności Centrum jest otwieranie Uniwersytetu Łódzkiego dla lokalnej społeczności oraz pokazywanie, że historia nie musi pozostawać zamknięta w muzealnej gablocie. Pałac Biedermanna, jego architektura i dzieje dawnych mieszkańców stawały się punktem wyjścia do spotkań, rozmów oraz wspólnego odkrywania przeszłości Łodzi.
Taką okazję w 2025 roku stworzyły Europejskie Dni Dziedzictwa, których program w Pałacu Biedermanna został przygotowany w ramach Festiwalu Detalu Architektonicznego DetalFest. Obejmował on wystawę fotografii poświęconą architekturze międzywojennej oraz spotkanie z prof. Krzysztofem Stefańskim. Maria Nowakowska, absolwentka VIP UŁ oraz dyrektorka DetalFest, przygotowała prelekcję o detalach architektonicznych rezydencji, połączoną ze zwiedzaniem budynku i możliwością przyjrzenia się omawianym elementom z bliska.
Idea udostępniania pałacu szerokiej publiczności znalazła wyraz również podczas Nocy Muzeów. Tłumy zwiedzających podziwiały reprezentacyjne wnętrza, poznawały historię rodziny Biedermannów oraz dzieje Uniwersytetu Łódzkiego. Zabytkowy obiekt został pokazany nie tylko jako dawna rezydencja fabrykanckiej rodziny, lecz także jako miejsce nadal odgrywające ważną rolę w życiu miasta.
Szczególny wymiar miały wydarzenia łączące sztukę z historią pałacu i jego dawnych mieszkańców. Z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru Uniwersytet Łódzki i Teatr Powszechny w Łodzi przygotowały instalację teatralną „Biedermannowie. Powrót do domu”. Inspirowana dramatem Anny Wakulik prezentacja symbolicznie przywróciła opowieść miejscu, w którym rozegrał się jej dramatyczny finał. Autentyczne wnętrza wzmacniały historyczny i emocjonalny przekaz przedstawienia.
Pałac Biedermanna po raz kolejny znalazł się również w programie obchodów urodzin Łodzi. Z tej okazji przygotowano wystawę fotografii dr. Pawła Hikisza „Podziemna Łódź”, spacer przyrodniczy „Drzewa w mieście – jak je rozpoznać i zrozumieć” oraz zwiedzanie zabytkowych wnętrz.
Na styku sztuki i nauki
Wystawy i projekty artystyczno-naukowe stanowiły ważną część działań COWKiK. Podejmowały aktualne tematy i niejednokrotnie umożliwiały osobom studiującym na UŁ oraz młodym twórcom prezentację własnych prac.
Jedną z pierwszych inicjatyw była wystawa „Między dokumentacją a kreacją”, przygotowana jako efekt zajęć z fotografii dokumentalnej dla studentów pierwszego roku historii sztuki UŁ. Publiczności pokazano ponad 40 zdjęć. Ich autorzy sprawdzali, gdzie kończy się dokument, a zaczyna autorska interpretacja rzeczywistości. Dla studentów była to okazja do przejścia całego procesu twórczego – od wykonania fotografii po zaprezentowanie jej publiczności.
W kwietniu pałac stał się także przestrzenią spotkania z kulturą czeską. W ramach przedsięwzięcia „Czechy blisko Łodzi”, z inicjatywy honorowego konsula Czech w Łodzi – prof. Krzysztofa Skotonickiego zaprezentowano wystawę fotografii Marzeny Ewy Krajewskiej „Moje czeskie impresje. Praga – miasto wyobrażone”. Wystawę dopełniły poezja, muzyka oraz opowieść autorki o doświadczeniach dyplomatycznych i fascynacji kulturą Czech.
Program wydarzeń wyszedł również poza pałacowe wnętrza – do otaczającego rezydencję parku. Projekt „Chodź do parku… jest Twój!” połączył sztukę, naukę i przyrodę. Wśród zieleni pojawiły się instalacje artystyczne wykonane przez artystów oraz społeczność UŁ, a partycypacyjny charakter projektu zachęcał do uważnego korzystania z miejskiego otoczenia, budowania relacji i ponownego odkrywania kontaktu z naturą.
W ramach działalności popularyzatorskiej Centrum udostępniało przestrzenie pałacu ośrodkom badawczym, centrom oraz środowiskom związanym z Uniwersytetem Łódzkim. Prezentowana w pałacu wystawa „Piespektywa” podejmowała temat relacji ludzi i zwierząt, natomiast projekt „(Nie)dopasowane” powstał na styku praktyki artystycznej oraz badań biologicznych i społecznych. Wystawa poplenerowa „Radziejowice ’25” przybliżyła z kolei twórczość słuchaczek i słuchaczy Łódzkiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku.
Ważnym przykładem współpracy Uniwersytetu Łódzkiego z Akademią Sztuk Pięknych była wystawa Klaudii Stańko „Tomorrow You”, podejmująca temat transhumanizmu, granic człowieczeństwa oraz społecznych i etycznych konsekwencji rozwoju technologii. Prezentacja w Galerii Wozownia 1/5 była efektem Nagrody UŁ przyznanej artystce w konkursie Prime Time 2024. Wokół ekspozycji zorganizowano dyskusje, warsztaty i działania studenckie rozwijające temat transhumanizmu.
Projekt Studenckiego Koła Naukowego PARADYGMAT „Na styku światów. Spotkanie sztuki z ekonomią” połączył artystów, ekonomistów, naukowców i studentów UŁ, Akademii Sztuk Pięknych oraz Politechniki Łódzkiej. Zagadnienia produkcji, rynku, konsumpcji, przedsiębiorczości i wartości przedstawiono za pomocą obrazów, obiektów i wizualnych metafor. Wystawie towarzyszyły warsztaty, panele, dyskusja o ekologicznych aspektach performansu oraz wykład poświęcony wartości w kulturze i ekonomii.
Październik przyniósł wydarzenia zestawiające różne dziedziny sztuki. Wernisaż wystawy Grzegorza Wróblewskiego „Asemic Writing – między kaligrafią a malarstwem” stał się punktem wyjścia do rozmowy o piśmie asemicznym oraz relacjach między poezją, kaligrafią, malarstwem i dźwiękiem.
Pałac w centrum fotografii
Wieloletnia współpraca UŁ z Fotofestiwalem przypominała o akademickich korzeniach tej inicjatywy. Festiwal powstał z inicjatywy osób związanych z Uniwersytetem Łódzkim, a dziś należy do najważniejszych wydarzeń fotograficznych w Europie Środkowej.
Podczas tegorocznej, jubileuszowej 25. edycji Fotofestiwalu przez dziesięć czerwcowych dni pałac Biedermannów pełnił funkcję głównego centrum festiwalowego. Ekspozycje można było oglądać w różnych przestrzeniach – od podziemi po poddasze. Wkomponowane w historyczne wnętrza wystawy tworzyły wraz z nimi niepowtarzalną atmosferę. Wystawom towarzyszyły oprowadzania kuratorskie, spotkania z artystami, prezentacje książek fotograficznych, debaty i warsztaty, a także rozmowy o przyszłości obrazu i wpływie sztucznej inteligencji na fotografię. Szacuje się, że Pałac Biedermanna podczas trwania tego wydarzenia odwiedziło ponad cztery tysiące osób.
Literatura, miasto i wyzwania współczesności
W historycznej przestrzeni Sali Kominkowej dyskutowano także o literaturze. Cykl „Biedermann: - Czytałbym!” zainaugurowało spotkanie z Jerzym Jarniewiczem – poetą, eseistą i tłumaczem – połączone z premierą jego zbioru esejów „TRANS, czyli transfer, transgresja, translacja”.
W tym roku powrócił również cykl „Jarniewicz i Świerkocki pytają…”. W maju gościliśmy prof. Urszulę Zajączkowską – botaniczkę, poetkę, eseistkę i autorkę filmów. Rozmowa dotyczyła komunikacji roślin, ich reakcji na zmiany otoczenia, relacji między ludźmi a przyrodą oraz tego, w jaki sposób nauka i poezja mogą uzupełniać się w opisywaniu świata.
Inną formę poznawania miasta zaproponował projekt „Pogłosy miast / Resonant Cities – współsłyszenie postindustrialnej przeszłości i dźwiękowej przyszłości”, realizowany w ramach programu Science Hub UniLodz – edycja UNIC przez Uniwersytet Łódzki, University College Cork oraz Stowarzyszenie Nowa Kultura i Edukacja / Galerię W Y.
Całość zainaugurowało spotkanie „Nagrania terenowe jako narzędzie poznania miasta”. W programie znalazły się dyskusja o dokumentowaniu pejzażu dźwiękowego, prezentacje nagrań, przestrzenna instalacja „Pole siłowe” oraz koncert Joanny Szumacher i Justyny Anders-Morawskiej. Kolejne działania projektu obejmowały m.in. historie audialne, rytmoanalizę, pejzaże dźwiękowe oraz partytury graficzne. Tematy związane z nowymi technologiami pojawiły się także podczas niezależnej debaty „Transhumanizm – kim się stajemy?”, poświęconej przekraczaniu biologicznych ograniczeń człowieka i etycznym konsekwencjom rozwoju technologii.
Podczas spotkania „O samotności i relacjach w erze sztucznej inteligencji” uczestnicy zastanawiali się, jak nowe technologie zmieniają nasze więzi i sposoby komunikowania się. Czy sztuczna inteligencja może być wsparciem emocjonalnym? Czy ułatwia budowanie relacji, czy raczej pogłębia samotność? Są to pytania coraz częściej obecne w codziennym życiu.
Naukę z twórczością artystyczną połączyła konferencja „100 lat radia: teksty, technologie, społeczności” zorganizowana we współpracy z Radiem Łódź. Badacze, dziennikarze, artyści i radiowi praktycy rozmawiali o historii medium, jego współczesnych przemianach i możliwych kierunkach rozwoju. Przy tej okazji w jednej z pałacowych sal stanęła instalacja dźwiękowa „Sala radiowa” autorstwa Justyny Banaszczyk, występującej jako FOQL, z warstwą wizualną przygotowaną przez Darka Pietraszewskiego (Copy Corpo).
Film, wideoklipy i kultura audiowizualna
W minionym roku akademickim ważne miejsce w programie zajęły film i współczesna kultura audiowizualna.
Podczas halloweenowej odsłony Ekstra Polówki seans filmu „Substancja” połączono z nocnym zwiedzaniem pałacu i opowieścią o jego historii. Wydarzenie zainteresowało również osoby, które na co dzień nie uczestniczą w tradycyjnych wykładach, wystawach czy koncertach. Pokazało, że historię miejsca można opowiadać na wiele sposobów – także poprzez film i kulturę popularną.
W grudniu minionego roku Pałac Biedermanna gościł wydarzenia związane z PL Music Video Awards. Podczas Nocy Polskich Wideoklipów publiczność obejrzała nominowane teledyski. Pokazy prezentowały najciekawsze realizacje łączące film, muzykę, animację, choreografię i nowe technologie. Program uzupełniały warsztaty oraz spotkania branżowe poświęcone m.in. sztucznej inteligencji, produkcji filmowej, muzyce i postprodukcji.
Muzyka u Biedermanna i nowe brzmienia
Stałe miejsce w kalendarzu zajmował cykl „Muzyka u Biedermanna”, od lat realizowany we współpracy z Akademią Muzyczną w Łodzi i prezentujący dorobek studentów oraz wykładowców tej uczelni. Odbywające się raz w miesiącu czwartkowe koncerty dawały młodym wykonawcom możliwość zdobywania doświadczenia scenicznego, a publiczności – poznawania ich artystycznego dorobku.
Poza klasyką pojawiły się „Interferencje” – cykl spotkań poświęconych muzyce eksperymentalnej i sztuce dźwięku.. Projekt zainaugurował koncert Tymka Papiora. Do udziału w kolejnych odsłonach zaproszono artystki i artystów polskiej oraz ukraińskiej sceny eksperymentalnej, m.in. Antoninę Nowacką, Katarinę Gryvul, Pawła Kulczyńskiego, Olgę Annę Markowską i Lutto Lento. Cykl realizowało Stowarzyszenie Radio Kapitał we współpracy z Uniwersytetem Łódzkim.
Letnie kino w ogrodzie
Uniwersytet Łódzki ponownie został partnerem Letniego Festiwalu Filmowego TME Polówka. Wspólnie stworzyliśmy autorską sekcję „OFFLINE”, w której zaprezentowano filmy opowiadające na różne sposoby o naturze, wolności, samotności, relacjach i potrzebie wyrwania się z codziennego pośpiechu.
Plenerowe seanse sprzyjały spotkaniom. Do pałacowego ogrodu przychodziło się nie tylko na film, lecz także po to, by wspólnie spędzić letni wieczór. Pokazy dobrze wpisywały się w ideę projektu „Chodź do parku… jest Twój”, który zachęcał do uważnego i wspólnego korzystania z pałacowej zieleni.
Pałac dla uniwersyteckiej wspólnoty
Program Centrum pokazał Uniwersytet Łódzki jako uczelnię, która nie zamyka się w salach wykładowych. Nauka łączyła się ze sztuką, historia ze współczesnością, a społeczność akademicka z mieszkańcami.
Pałac i jego ogród służyły także integracji uniwersyteckiej wspólnoty. Podczas plenerowego Dnia Dziecka studenci, pracownicy UŁ i ich rodziny mogli spędzić czas razem, korzystając z atrakcji przygotowanych z myślą o najmłodszych. Rodzinny charakter wydarzenia pokazał, że Uniwersytet tworzy przestrzeń nie tylko do nauki i pracy, lecz również do budowania relacji i wspólnego świętowania.
Miniony rok akademicki potwierdził, że zabytkowy pałac może być nie tylko miejscem pamięci, lecz także żywą przestrzenią spotkań. Jego historia, architektura i atmosfera współtworzyły program, dzięki któremu Uniwersytet Łódzki wzmacniał własną wspólnotę, wspierał młodych twórców i pozostawał blisko mieszkańców miasta.
Tekst: Krzysztof Kowalewicz (COWKiK)
Zdjęcia: Maciej Andrzejewski (CKM UŁ)
Więcej informacji o wystawach i wydarzeniach można znaleźć na stronie Kultura w UniLodz . Zapraszamy do śledzenia kolejnych inicjatyw tworzonych przez społeczność Uniwersytetu Łódzkiego.
