Narodowe Centrum Nauki w piśmie Dyrektora NCN z 21 września 2026 r. doprecyzowało zasady wykorzystania niewykorzystanych środków z kategorii koszty pośrednie open access (OA). Kluczowa informacja dla kierowników projektów i osób aplikujących o granty jest taka, że zakończenie projektu nie oznacza konieczności zakończenia działań związanych z otwartą nauką. Niewykorzystane środki OA mogą pozostać w dyspozycji jednostki i być wykorzystywane także po zakończeniu projektu.
Co istotne, NCN podkreśla, że koszty pośrednie OA należy rozumieć szerzej niż wyłącznie jako środki na opłaty publikacyjne (APC).
Środki te mogą wspierać m.in.:
- publikowanie wyników badań w modelu Open Access,
- przygotowanie danych badawczych do udostępnienia zgodnie z zasadami FAIR,
- porządkowanie, dokumentowanie i kurację danych,
przygotowanie i aktualizację planów zarządzania danymi,
nadawanie metadanych i identyfikatorów trwałych,
anonimizację i pseudonimizację danych,
koszty udostępniania i archiwizacji danych,
utrzymanie i rozwój infrastruktury wspierającej zarządzanie danymi,
rozwój kompetencji osób wspierających otwartą naukę, w tym data stewardów i data managerów.
Co ważne, NCN wskazuje również na możliwość przeznaczania tych środków na wynagrodzenia oraz rozwój kompetencji osób odpowiedzialnych za zarządzanie danymi badawczymi i wsparcie badaczy w realizacji obowiązków związanych z otwartą nauką.
Nie ma sztywnego terminu wykorzystania niewykorzystanych środków OA po zakończeniu projektu. Wynika to z długoterminowego charakteru obowiązków związanych m.in. z przechowywaniem i udostępnianiem danych badawczych. Co więcej, środki mogą zostać przeznaczone na finansowanie publikacji OA niezwiązanej bezpośrednio z projektem, z którego pochodził ryczałt, o ile finansowanie służy realizacji zasad otwartej nauki. Jeżeli kierownik projektu nie jest już zatrudniony w jednostce, środki pozostają w dyspozycji jednostki i mogą zostać wykorzystane na działania OA innych badaczy i badaczek.
To ważna zmiana z perspektywy instytucji: koszty pośrednie OA mogą być traktowane jako długoterminowe narzędzie wspierania otwartej nauki, a nie wyłącznie jako budżet na APC w ramach konkretnego projektu.
Szczegóły w piśmie Dyrektora NCN z 21 września 2026 r. Pismo Dyrektora NCN – zasady wykorzystania kosztów pośrednich Open Access.
