Punktem wyjścia do rozmowy była książka oparta na wieloletnich badaniach autorów nad teorią narodu, nacjonalizmem i pamięcią zbiorową. Inspiracją była konstatacja jak mało opracowań naukowych poświęcono politycznemu i społecznemu fenomenowi wspomnianemu w tytule ich pracy. Autorzy książki zauważyli, że istniejąca literatura na temat podziemia antykomunistycznego ma charakter głównie militarno-historyczny i często martyrologiczny, podczas gdy brakuje analiz kulturowych i socjologicznych.
W rozmowie kwestionowano także mit, jakoby „wyklęci” byli w PRL-u całkowicie przemilczani — byli obecni w propagandzie, literaturze i filmie, choć przedstawiani w różny, często negatywny sposób.
Rozmowa objęła także genezę samego pojęcia „żołnierze wyklęci”, które pojawiło się po raz pierwszy w 1980 roku, oraz proces jego stopniowego upowszechniania – szczególnie w środowiskach krytycznych wobec porozumień Okrągłego Stołu.
Istotnym wątkiem była również polityka historyczna w Polsce po 1989 roku. Zwrócono uwagę na rolę instytucji kultury, w tym powstanie Muzeum Powstania Warszawskiego w 2004 roku, które jako jedno z pierwszych wykorzystało narzędzia popkultury do kształtowania pamięci zbiorowej. Według rozmówców środowiska prawicowe skutecznie wykorzystały w polityce pamięci mit Żołnierzy Wyklętych jako narzędzie budowania tożsamości „zwykłych Polaków" w opozycji do liberalnych elit, nadając mu wyraźny kontekst narodowo-konserwatywny, mimo że walczący z komunistami partyzanci czasów powojennych byli społecznością znacznie bardziej zróżnicowaną ideowo niż w oficjalnych narracjach.
Zapis spotkania dostępny jest na kanale YouTube Wydziału: tiny.pl/0-ydscs42
Kolejne spotkanie
Kolejne spotkanie z cyklu #EkSocCzyta – Literatura Faktu na EkSocu odbędzie się już jutro, w czwartek 23 kwietnia 2026 o godz. 17.00. Gośćmi spotkania będą prof. Tomasz Ferenc (Uniwersytet Łódzki) oraz prof. Marek Domański (Akademia Sztuk Pięknych w Łodzi). Zapraszamy!
