Spotkanie wokół książki „Trwoga powietrzna. Ukraińscy artyści i instytucje kultury w czasie wojny”
Spotkanie ropoczeło się podkreśleniem prowadzącego, że książka ma wartość nie tylko socjologiczną, ale również historiograficzną — jako zapis doświadczenia wojny rosyjsko-ukraińskiej widzianego oczami artystów i ludzi kultury, który będzie zyskiwał na znaczeniu w kolejnych latach.
Autorzy opowiedzieli o genezie projektu i o tym, że obaj badacze — socjolog sztuki i fotografik, profesor Akademii Sztuk Pięknych — w naturalny sposób skupili się na środowisku artystycznym oraz instytucjach kultury. W trakcie rozmowy omówiono jedną z kluczowych obserwacji płynących z wywiadów: mimo narastającego napięcia przed lutym 2022 roku niemal nikt z rozmówców nie był psychicznie przygotowany na wybuch pełnoskalowej wojny. Autorzy porównali ten mechanizm ze wspomnieniami prof. Jana Szczepańskiego z 1939 roku, wskazując na uniwersalne doświadczenie wyparcia zagrożenia.
Podkreślono również, że doświadczenie wojny było silnie zróżnicowane geograficznie — inne we Lwowie, Kijowie czy Charkowie. Jednocześnie, odwołując się do koncepcji „hiperobiektu” Timothy’ego Mortona, autorzy pokazali, że wojna przenika każdy aspekt życia, dociera wszędzie i do każdego — nie da się przed nią skryć ani o niej zapomnieć.
Wspólnym mianownikiem postaw badanych artystów okazał się imperatyw zaangażowania — potrzeba „znalezienia sobie wojennej pracy”. Przybierało to różne formy: od organizowania wystaw, przez wożenie książek do frontowych miasteczek, po dokumentowanie rzeczywistości.
Ważnym wątkiem dyskusji była także kwestia ukraińskiej tożsamości kulturowej i relacji z kulturą rosyjską. Rozmówcy autorów kwestionowali pojęcie „wielkiej kultury rosyjskiej”, próbując odzyskać dorobek twórców ukraińskiego pochodzenia, przypisywany dotychczas Rosji, a także świadomie przechodząc na język ukraiński w swojej twórczości artystycznej.
Prof. Marek Domański omówił rolę fotografii w projekcie oraz doświadczenie współpracy w duecie. Zdjęcia dokumentujące pustki i nieobecności stanowią wizualny język uzupełniający wywiady, budowany w oparciu o wieloletnią współpracę badawczą obu autorów.
Po pytaniach od publiczności spotkanie zakończyło się refleksją prowadzącego, że książka z każdym rokiem będzie zyskiwać na znaczeniu, a po zakończeniu wojny stanie się jednym z ważniejszych źródeł do zrozumienia nie tylko tego konkretnego konfliktu, ale również uniwersalnych mechanizmów funkcjonowania społeczeństwa w czasie wojny.
Zapis spotkania dostępny jest na kanale YouTube Wydziału.
Kolejne spotkanie #EkSocCzyta
Na kolejne spotkanie zapraszamy już 26 maja 2026 roku, o godz. 17.00. Porozmawiamy o nowej książce Marty Madejskiej „Ostatni gasi światło. Przypowieści o transformacji” opublikowanej w listopadzie 2025 roku nakładem wydawnictwa „Czarne”.
Marta Madejska przyjechała do Łodzi z Bytowa na Pomorzu. Autorka nagradzanego reportażu historycznego „Aleja Włókniarek” (Wyd. Czarne, 2018), redaktorka, reporterka, archiwistka społeczna, kwerendzistka, muzealniczka, aktywistka związana ze Stowarzyszeniem Topografie. Jest również, od ub. roku, absolwentką VIP UŁ.
„Ostatni gasi światło” to jej najnowsza książka. Wykorzystując mozaikę różnych źródeł od reporterskich obserwacji, przez historie mówione, po stare numery „Przyjaciółki” i ostatnie odcinki Polskiej Kroniki Filmowej, autorka opowiada na nowo historię polskiej transformacji. Przypowieści o ludziach, miejscach i zdarzeniach splatają się w polifoniczną narrację o latach przełomu.
Rozmowę z Martą Madejską poprowadzi dr Mikołaj Mirowski.
